'नारी तू नारायणी' नववे पुष्प.... 🙏

*सिंहवाहिनी अम्बे तू, जगाती जनसिंह को, सटाओं से उठे सेना, शक्तिसामर्थ्यदायिके*

सती तू पद्मजा तू है तू है देवी सरस्वती।

परित्राणाय साधूनां काली माँ तू यशोमती ।।११।।

'सताओ' (Satao) म्हणजे सिंहाच्या चेहऱ्याभोवती असणारे केस किंवा आयाळ. युद्धाच्या धामधुमीत, अंबादेवीच्या सिंहाच्या या आयाळीतूनही शत्रूचा विनाश करण्यासाठी संपूर्ण सैन्य प्रकट होऊ शकते. ज्याप्रमाणे माता सर्वशक्तिमान प्राण्यांचा राजा असलेल्या सिंहावर नियंत्रण ठेवून त्यावर आरूढ होते, त्याचप्रमाणे आपल्या महिलानी समाजातील सद्गुणी शक्तींना जागृत करून त्यांना योग्य दिशा देऊ शकतात. मातेच्या मार्गदर्शनाखाली, जसा एक-एक सद्गुणी व्यक्ती या कार्यात सहभागी होईल, तसतसे हळूहळू अनेक लोक या ध्येयाशी जोडले जातील.ज्याप्रमाणे सिंहाच्या प्रत्येक केसातून एक संपूर्ण सैन्य निर्माण होऊ शकते, त्याचप्रमाणे एका भक्ताने—स्वतः धर्माच्या मार्गावर चालत असताना—संपूर्ण समाजाला जागृत केले पाहिजे. दैवी माता (देवी) सत्प्रवृत्त लोकांच्या सैन्याला शक्ती आणि सामर्थ्य प्रदान करते, ज्यामुळे ते दुष्ट शक्तींचा सामना करण्यास समर्थ बनतात. सिंहाच्या प्रत्येक केसातून सैन्य निर्माण होणे, याकडे एक रूपक म्हणूनही पाहिले जाऊ शकते: जेव्हा दुष्टांचा विनाश करण्याची वेळ येते, तेव्हा सिंहावर आरूढ असलेली देवी इतकी शक्तिशाली बनते की ती स्वतःच एका संपूर्ण सैन्याच्या रूपात प्रकट होते. शिवाय, तिचे सिंहावर स्वार असणे हे दर्शवते की, सर्व पशूंमध्ये अत्यंत शक्तिशाली असलेल्या सिंहावर नियंत्रण ठेवण्याची आणि त्याला आज्ञेत ठेवण्याची क्षमता दैवी मातेकडे आहे.

या नंतर देवीच्या गुणांचे वर्णन करून देवीला वंदन करून तिचा आशीर्वाद घेतला आहे आश्या अर्थाचे श्लोक अष्टभुजा स्तोत्रात आहेत ज्यातून आपल्याला खूप काही शिकवण मिळते...

'नारी तू नारायणी' आठवे पुष्प.... 🙏

घण्टानाद हमें देता नित्य जागृति वत्सले।

निद्रा आलस्य में खोवे अमोल क्षण ना कदा।।९।।

भारतीय संस्कृतीत घंटा हा एक अविभाज्य घटक आहे. प्राचीन काळापासून मंदिरात आणि पूजेच्या वेळी घंटांचा वापर केला जात आला आहे. त्यांचा गंभीर आणि गुंजणारा आवाज आपल्याला एक प्रकारे जागृत करतो; तो आपल्याला आठवण करून देतो की, देवाने दिलेल्या अमूल्य वेळेचा अपव्यय झोपेत किंवा आळसात करू नये. आपली कर्तव्ये विसरणे, ही देखील एक प्रकारची 'झोप'च आहे. आळस म्हणजे अशी अवस्था, ज्यात माणूस जागा असूनही खऱ्या अर्थाने सतर्क नसतो. अनेकदा कामे पुढे ढकलण्याची आपल्याला सवय जडते. मानवी जीवन ही एक दुर्मिळ देणगी आहे; जेव्हा हे जीवन राष्ट्रासाठी समर्पित केले जाते, तेव्हाच त्याच्या अस्तित्वाचा खरा उद्देश पूर्ण होतो. शिवाय, संगीताचा उगमच मुळात 'नाद' (ध्वनी) या तत्त्वातून झाला आहे.

'नारी तू नारायणी' सातवे पुष्प.... 🙏

ध्येय का ध्यान ना भूले कार्य में रत हो सदा।

स्मरणी हाथ की देती हमें सन्देश सर्वदा।।८।।

विस्मरण हा मानवी स्वभाव आहे; अष्टभुजा देवीच्या हातात असलेली 'स्मरणी' (माळ) आपल्या ध्येयाची सतत आठवण करून देते. आणि आपले ध्येय काय आहे? तर, एका तेजस्वी हिंदू राष्ट्राची पुनर्निर्मिती करणे. 'सेविकांनी' हे ध्येय किंवा आपले कर्तव्य कधीही विसरू नये. प्रत्येक हिंदूला जागृत करण्याची जबाबदारी आपली आहे; जोपर्यंत एकही हिंदू आपल्या कर्तव्याच्या मार्गापासून भरकटलेला आहे, तोपर्यंत कोणत्याही सेविकेने विश्रांती घेऊ नये.

'नारी तू नारायणी' सहावे पुष्प.... 🙏

विरागविक्रमों की जो फहराये नभ में प्रभा।

भगवा ध्वज है तूने हाथ में पकडा महा।।७।।

भव्य भगवा ध्वज हा त्याग, अनासक्ती आणि शौर्याचे प्रतीक आहे. अनादी काळापासून, हा ध्वज भारतीय परंपरा आणि संस्कृतीचे—जी तपश्चर्या आणि ज्ञानसाधनेवर आधारलेली आहे—सर्वात प्रभावी, प्राचीन आणि सर्वमान्य प्रतीक राहिला आहे. तो भारतीय संस्कृतीच्या आध्यात्मिक ऊर्जेचे मूर्त रूप असून, आपल्या भूतकाळातील वैभव, संघर्ष आणि पुनरुत्थानाचा साक्षीदार आहे. एका 'महिलेचे कार्य आणि उद्देश केवळ व्यक्ती, कुटुंब, आश्रम किंवा विशिष्ट संस्थेपर्यंत मर्यादित नसून, ते समाज आणि राष्ट्रावर केंद्रित असतात. आकाशाच्या पार्श्वभूमीवर फडकत असलेला हा ध्वज भारतीय संस्कृतीचा वैश्विक विस्तार आणि तिचे तेजस्वी वैभव दर्शवतो.

'नारी तू नारायणी' पाचवे पुष्प.... 🙏

शील चारित्र्य की होवे आभा प्रसृत पावनी।

अग्निकुण्ड इसीसे है प्रदीप्त धृत हाथ में।।५।।

त्रिशूल है लिया मातर् दुष्ट संहार हेतु से।

खड्ग देवि लिया है जो सज्जनत्राण बुद्धि से।।६।।

देवीच्या हातात असलेला प्रज्वलित अग्निपात्र (होमकुंड) या गोष्टीची प्रेरणा देतो की, स्त्रियांच्या पवित्र चारित्र्याची कीर्ती जगात सर्वत्र पसरत राहावी. ज्याप्रमाणे अग्नी तपश्चर्येद्वारे प्रकाश प्रदान करतो, त्याचप्रमाणे स्त्रियांनाही तपश्चर्या करावी लागते. अग्नीमध्ये शुद्ध करण्याची आणि प्रकाश देण्याची क्षमता असते; स्त्रियांचे चारित्र्यही अशाच तपश्चर्येने युक्त असावे. याव्यतिरिक्त, अग्निपात्राचे चार कोपरे हे मानवी जीवनातील चार पुरुषार्थांचे—धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष—प्रतीक आहेत. ते आपल्याला जीवनातील चार अवस्थांचीही आठवण करून देतात, ज्या आहेत: ब्रह्मचर्याश्रम, गृहस्थाश्रम, वानप्रस्थाश्रम आणि संन्यासाश्रम.यज्ञकुंडात अर्पण केल्या जाणाऱ्या पवित्र आहुती केवळ पर्यावरणालाच नव्हे, तर आपल्या मनालाही शुद्ध करतात. आहुती देताना 'स्वाहा' हा शब्द उच्चारला जातो, ज्यातून आत्मसमर्पणाची भावना जागृत होते. प्रत्येक आहुतीनंतर 'इदं न मम' (हे माझे नाही) असे म्हटले जाते. यज्ञकुंड 'महिलांना ' (महिला /भक्तांना) या जाणीवेने प्रेरित करतो की, आपल्याकडे जे काही आहे, ते सर्व राष्ट्राचे आहे, स्वतःचे नाही. अग्नीचा नैसर्गिक प्रवास ऊर्ध्वगामी असतो; त्याच्या वर उठणाऱ्या ज्वाळा सेविकांना सदैव उच्च ध्येयांच्या दिशेने प्रयत्नशील राहण्यास आणि स्वतःच्या क्षमतांचा विकास करण्यास प्रोत्साहित करतात.

देवी दुष्टांचा विनाश करण्यासाठी त्रिशूळ आणि सज्जनांचे रक्षण करण्यासाठी तलवार धारण करते. जरी माता ही करुणा आणि वात्सल्याचे मूर्तिमंत रूप असली, तरी ती दुष्टांचा संहार करण्यासाठी आणि सत्पुरुषांचे रक्षण करण्यासाठी शस्त्रेही धारण करते. जेव्हा जेव्हा दुष्टांनी अन्यायकारक कृत्ये केली आहेत, तेव्हा देवीने त्यांचा विनाश करण्यासाठी विविध रूपे धारण केली आहेत; हे तिच्या भक्तांसाठी एक प्रेरणास्थान आहे, जेणेकरून ते स्वतःला सक्षम बनवू शकतील आणि अन्यायाविरुद्ध व चुकीच्या कृत्यांविरुद्ध ठामपणे उभे राहू शकतील.

धन्यवाद 🙏

'नारी तू नारायणी' चतुर्थ पुष्प.... 🙏

गीता प्रदीप जो देता विश्व को ज्ञानचेतना।

कर में स्थित है तेरे स्नेहले अम्ब मंगले।।४।।

ज्ञान माणसाला योग्य आणि अयोग्य यातील फरक समजून घेण्याची दृष्टी देते. कोणत्याही क्षेत्रात यशस्वी होण्यासाठी त्या क्षेत्राचे सखोल ज्ञान असणे हा पाया मानला जातो.

कितीही मोठे पद किंवा जबाबदारी असली, तरी जर व्यक्ती कर्तव्यदक्ष नसेल, तर त्या कामाला काही अर्थ उरत नाही. समाज आणि प्रशासकीय व्यवस्थेत शिस्त टिकवून ठेवण्यासाठी कर्तव्य दक्षता अत्यंत आवश्यक आहे.

कर्तव्याशिवाय ज्ञान व्यर्थ: जर तुमच्याकडे अफाट ज्ञान असेल, पण ते योग्य वेळी योग्य ठिकाणी वापरण्याची सक्रियता (कर्तव्य दक्षता) नसेल, तर त्या ज्ञानाचा समाजाला किंवा स्वतःला काहीही उपयोग होत नाही.

थोडक्यात सांगायचे तर, जेव्हा 'ज्ञान' (काय आणि कसे करायचे याची समज) आणि 'कर्तव्य दक्षता' (ते काम सर्वोत्तम पद्धतीने करण्याची निष्ठा) एकत्र येतात, तेव्हाच व्यक्तीच्या हातून आदर्श आणि यशस्वी कार्य घडते. 

हे माते—मातृप्रेम, वात्सल्य आणि परोपकारी भावनेने परिपूर्ण असलेल्या माते—तुमच्या हातात असलेला 'गीता'रूपी दिवा ज्ञान आणि चैतन्याच्या प्रकाशाने संपूर्ण जगाला उजळून टाकते. ज्याप्रमाणे भगवान श्रीकृष्णांनी गीतेच्या ज्ञानाद्वारे, रणांगणावर मोहाने ग्रासलेल्या अर्जुनाला मार्गदर्शन केले आणि त्याला फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्यपथावर चालण्याची प्रेरणा दिली, त्याचप्रमाणे सर्व महिलांना देखील आपापल्या कर्तव्यपथावर दृढ राहोत....

'नारी तू नारायणी' तृतीय पुष्प.... 🙏

देवीचे रूप मोहक आणि सुंदर वाटत असले तरी एक गोष्ट खूप महत्वाची ती म्हणजे आपली प्रत्येक देवी देवता ही शस्त्र धारण करणारी आहे. तसेच आपली देवी अष्टभुजा ही देखील आपल्या आठही हातात काही तरी धारण करून आहे त्याच विषयी आपण आता पुढील श्लोकात जाणून घेणार आहोत....

*सुगंधित सुवर्णाभ, सुकोमल सरोज जो, हस्त में धृत देता है पाठ निर्लेप तुम बनो*

कमळ पुष्प जे देवीच्या हातात आहे हे भारताचे राष्ट्रीय फूल आहे. चिखलात रुजूनही अत्यंत सुंदर, स्वच्छ आणि सुगंधी राहण्याचे त्याचे वैशिष्ट्य मानवी जीवनाला मोठी प्रेरणा देते.तशीच एक स्त्री असावी अशीच या मागे शिकवण असावी 

कमळाला पवित्रतेचे प्रतीक मानले जाते. चिखलात आणि साचलेल्या पाण्यात असूनही त्याच्या पाकळ्यांवर चिखल किंवा पाण्याचा एकही थेंब रेंगाळत नाही. त्यामुळे त्याला स्वच्छता आणि अनासक्तीचे प्रतीक मानले जाते.असेच प्रत्येक स्त्री ने वागावे अशीच या मागे शिकवण असावी.

कमळाचा प्रभाव म्हणजे कमळाच्या पानांवर आणि पाकळ्यांवर निसर्गतःच एक मेणासारखा थर असतो. यामुळे पाणी त्यावर न थांबता मोत्यासारखे घसरून जाते. विज्ञानात या गुणधर्माला 'लॉट्स इफेक्ट' म्हणतात.तसेच प्रत्येक स्त्री चे आचरण असावे कोणतीही गोष्ट मनात धरून न ठेवला तिने खुळ्या मनाने जगावे 

कमळ ज्ञानदेवी सरस्वती आणि धनलक्ष्मी यांचे ते आसन आहे. असे हे फुल देवीने हातात धारण केलेले आहे ज्याचे खूप औषधी गुणधर्म हीं आहेत आश्या या फुलाकडून आपण काहीतरी आचरणीय शिकवण घ्यावी आशीच या मागची भावांना असावी म्हणून हे फुल देवीने आपल्या हातात धारण केलेले आहे 

देवीच्या हातात असलेले, सोनेरी तेज पसरवणारे सुगंधी कमळ अनासक्तीची प्रेरणा देते; कमळ चिखलात जन्म घेत असले तरी त्याचा सुगंध आणि सौंदर्य अबाधित राहते. त्याचप्रमाणे, महिला काळजीवाहकांनी (केअरगिव्हर्स) समाजातील दोषांचा किंवा अशुद्धतेचा आपल्यावर परिणाम होऊ न देता, कमळाप्रमाणे अनासक्त वृत्ती बाळगावी आणि त्याच वेळी आपल्या व्यक्तिमत्त्वातून सोनेरी तेजाचे वलय निर्माण करावे. कमळ हे सौम्यतेचेही प्रतीक आहे आणि ते काळजीवाहकांना सौम्य स्वभाव जोपासण्याची प्रेरणा देते—कारण स्त्रीचा सौम्य स्वभावच कौटुंबिक संबंधांचा भक्कम पाया असतो. 

नारी ते नारायणी प्रवासात हीच ती आजची शिकवण ... धन्यवाद 🙏

✍️सौ पुजा जहागीरदार (PMJ)